O‘zbekistonda so‘mdagi omonatni qanday tanlash mumkin?
Pul qachon kerak bo‘lishini aniqlang. Bir xil summa va muddat uchun omonat daromadini taqqoslang. Keyin omonatni ertaroq yopsangiz, bank qancha pul to‘lashini tekshiring.
Maqsadingizga mos muddatni tanlang
O‘qish uchun to‘lovni olti oydan keyin qilishingiz kerak bo‘lsa, avval olti oylik omonatlarni ko‘ring. Pul qaytariladigan sanani tekshiring va oldinroq kerak bo‘lishi mumkin bo‘lgan mablag‘ni alohida saqlang. Har oy pul qo‘shmoqchi bo‘lsangiz, omonatni qachongacha to‘ldirish mumkinligi va eng kam badal miqdorini aniqlang. OSNA omonatlar katalogida takliflarni muddat bo‘yicha saralash mumkin.
Daromadni so‘mda taqqoslang
Bir xil summa, ochish sanasi va muddatni oling. Bank foizlarni qachon to‘lashini tekshiring. Kapitalizatsiyada foizlar omonatga qo‘shiladi va keyingi davrda foiz oshgan summaga hisoblanadi.
Shartli misol. Olti oyga qo‘yilgan 10 mln so‘m yillik 18% stavkada taxminan 900 ming so‘m, 20% stavkada esa taxminan 1 mln so‘m daromad keltiradi. Hisob soddalashtirilgan. Unda kapitalizatsiya va qo‘shimcha badallar hisobga olinmagan. Aniq daromad kunlar soni va shartnomaga bog‘liq.
Pulni qaytarib olish shartlarini tekshiring
- Qisman yechish. Qachondan boshlab pul yechish mumkin va hisobda kamida qancha mablag‘ qolishi kerak?
- Muddatidan oldin yopish. Bank foizlarni qaysi stavkada qayta hisoblaydi va avval to‘langan foizlarni qanday hisobga oladi?
- Muddat tugashi. Pul qayerga qaytariladi? Shartnomada avtomatik uzaytirish ko‘zda tutilgan bo‘lsa, yangi shartlar qanday bo‘ladi?
Omonat kafolatini hisobga oling
Kafolatlash hodisasi yuz berganda umumiy kompensatsiya limiti bir bankda bir omonatchi uchun 200 mln so‘mgacha. Bir bankdagi bir nechta kafolatlanadigan omonat umumiy limit doirasida birga hisobga olinadi. Hisoblangan, ammo hali to‘lanmagan foizlar ham kafolatlash obyektiga kirishi mumkin. Qonun kuchga kirishidan oldin qo‘yilgan omonatlar bo‘yicha o‘tish qoidalarini 51-moddadan tekshiring. Kafolat shartlari 25–28-moddalarda bayon qilingan.
OSNA katalogidan mos takliflarni tanlang va bank tariflarini oching. Omonatni rasmiylashtirishdan oldin yillik stavka, pulni qaytarish sanasi va muddat oxirida to‘lanadigan summani tekshiring.